https://allofgreeceone.culture.gov.gr/en/on-demand/back-front-back-yest-today/ (Video παράστασης)
BACK, FRONT, BACK…YesT...Today
«Ένα άγαλμα ζωντάνεψε και κατεβαίνει
Από το βάθρο του και αντικρύζει
Μέσα στην άχνα του καλοκαιριού μια πόλι νέα» Α.Ε.
Ως παρελθόν ορίζεται το σύνολο όλων των γεγονότων που συνέβησαν πριν από ένα δεδομένο χρονικό σημείο. Το παρελθόν αντιπαραβάλλεται και ορίζεται από το παρόν και το μέλλον. Η έννοια του παρελθόντος προέρχεται από τον γραμμικό τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι βιώνουν τον χρόνο μέσω της μνήμης ή και της γραπτής γλώσσας. Το διακρίνουμε σε Πρόσφατο, κοντινό, μακρινό, απώτερο.
Το παρελθόν δεν είναι κάτι στατικό, αλλά ένα εργαλείο που επαναπροσδιορίζεται ανάλογα με τις ανάγκες του παρόντος.
Η πρόσληψη του παρελθόντος αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε, ερμηνεύουμε και χρησιμοποιούμε το παρελθόν στο παρόν. Αυτό περιλαμβάνει τη μελέτη της ιστορίας, τη διατήρηση της μνήμης και τη χρήση της για να διαμορφώσουμε την ταυτότητα και τις αποφάσεις μας.
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τον τρόπο που οι κοινωνίες χρησιμοποιούν την πολιτισμική τους κληρονομιά για να προχωρήσουν μπροστά, αντλώντας έμπνευση από το παρελθόν και προσαρμόζοντάς το στις σύγχρονες ανάγκες.
Η κατανόηση και η ερμηνεία του παρελθόντος μπορεί να επηρεάσει τις σημερινές μας επιλογές και να διαμορφώσει το μέλλον μας. Είναι μια υπενθύμιση ότι ο χρόνος δεν είναι απλώς μια γραμμική ακολουθία γεγονότων, αλλά μια δυναμική διαδικασία που συνδέει το χθες, το σήμερα και το αύριο.
Το παρόν είναι συγχρόνως αποτέλεσμα του παρελθόντος και θεμέλιο για το μέλλον.
Το παρελθόν μπορεί να είναι «ζωντανό» από εμπειρίες που οι ίδιοι έχουμε βιώσει, μπορεί να αναδύεται μέσα από ιστορίες που έχουμε ακούσει ή διαβάσει από την οικογένεια, το σχολείο, το περιβάλλον, την ιστορική μας καταγωγή και τη γενικότερη κοινωνική μας παιδεία.
Πως λειτουργεί η «αναβίωση» - ανάκληση του παρελθόντος;
Έχουμε ένα διαρκές σιωπηλά ανακατασκευαζόμενο παρελθόν μέσα σ’ ένα τρέχον παρόν.
Το παρελθόν είναι άρρητα συνδεδεμένο με τη μνήμη.
Η ανάμνηση είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό μια ανακατασκευή του παρελθόντος με τη βοήθεια δεδομένων που δανειζόμαστε στο παρόν, ανακατασκευή την οποία έχουν προετοιμάσει άλλες
ανακατασκευές που έχουν δημιουργηθεί σε προηγούμενες εποχές κι απ’ όπου η εικόνα του παρελθόντος έχει προκύψει ήδη παραλλαγμένη.
Βλέπουμε το παρελθόν με τα μάτια του παρόντος ενώ το παρόν επηρεάζεται από το παρελθόν και, συχνά, μεταξύ παρελθόντος και παρόντος υπάρχουν συγκρούσεις. Παρελθόν και παρόν κάνουν προβλέψεις για το μέλλον. Το παρελθόν ανακαλείται, ανακατασκευάζεται, αναμειγνύεται με στοιχεία του παρόντος, επαναπροσδιορίζεται και δημιουργεί νέα έργα που εκπορεύονται από αυτό. Να σημειώσουμε πως η ανάκληση του παρελθόντος είναι επιλεκτική, δηλαδή ανακαλούμε είτε ατομικά είτε συλλογικά αυτό που χρειαζόμαστε, αυτό που έχουμε ανάγκη να ανακαλέσουμε για να διαχειριστούμε το παρόν και να σχεδιάσουμε το μέλλον.
Η «χρήση» του παρελθόντος καθορίζει το παρόν και υποθηκεύει το μέλλον.
Δεν είμαστε ο ίδιος άνθρωπος που ήμασταν χθες. Κάτι τέτοιο δε θα μπορούσε να συμβεί. Είτε το επιλέγουμε συνειδητά είτε όχι, αλλάζουμε. Αλλάζει το σκηνικό, οι συναναστροφές μας, οι γνώσεις, τα δεδομένα. Αλλάζουμε εμείς καθώς οι εμπειρίες μας, μας εξελίσσουν και μας μεταμορφώνουν. Ερμηνεύουμε διαφορετικά το ίδιο βιβλίο που διαβάσαμε, την ίδια ταινία που είδαμε, το ίδιο έργο τέχνης που θαυμάσαμε στα 18, στα 40, στα 60 μας χρόνια.
Όμως, οι επιλογές και η επιρροή του παρελθόντος αποκαλύπτουν πτυχές του εαυτού μας. Εκτός του ότι έχουν επιδράσει στο παρόν μας και έχουν διαμορφώσει την ταυτότητα του ανθρώπου που είμαστε σήμερα, δείχνουν πολλά για τον αλλοτινό τρόπο σκέψης μας, τις αντιλήψεις, την κοσμοθεωρία μας, τις αξίες μας. Δείχνουν πολλά για εμάς.
Δεν μπορεί να υπάρξει «τέχνη» είτε τέχνη, χωρίς αναφορά της σε συγκεκριμένο κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο.
Η πραγματικότητα, όμως, για την Τέχνη (όπως και για την Επιστήμη), είναι πολύ πιο απλή αν και όχι πάντα αυτονόητη: ο κάθε πολιτισμός διαθέτει την Τέχνη που καλύπτει τις ανάγκες του – δηλαδή, αυτή που του «χρειάζεται». Είναι προφανές ότι όλα τα κατάλοιπα της ανθρώπινης δράσης του παρελθόντος («μνημεία»), που εμείς σήμερα, διευρύνοντας, επαναξιολογώντας, αναδιατάσσοντας, και αναχωροθετώντας τα, τα θεωρούμε συλλήβδην «έργα τέχνης» (προσδίδοντας τους μια μεταχρονολογημένη και αμφιβόλου αυθεντικότητας θέση, αξία και ουσία), κατά τη διαδικασία νοητικής σύλληψης και δημιουργίας τους, είχαν μια τελείως διαφορετική αφετηρία και τελικό σκοπό. Ένα από τα βασικά σφάλματα που συνέβαινε – και , εν πολλοίς, συμβαίνει ακόμα- κατά τη μελέτη του παρελθόντος (πρόσληψη και ερμηνεία του) είναι ότι, αντιμετωπίζοντας τα ανθρώπινα έργα του παρελθόντος με αυτό τον τρόπο, καταρχάς τα αποκόπτουμε βίαια από το φυσιολογικό πλαίσιό τους – το οποίο, τις περισσότερες φορές μπορεί να μας πει περισσότερα για το παρελθόν αλλά και για το ίδιο το έργο, απ’ ότι μας λέει το έργο καθαυτό. Κατά δεύτερον, αυτή η αποσπασματοποίηση και κατάτμηση του παρελθόντος σε αποκομμένα και αποξενωμένα κατάλοιπά του, δεν μπορεί να παραγάγει μια ολοκληρωμένη εικόνα του, οδηγώντας σε αποσπασματικά, εν πολλοίς παραπλανητικά, και εντέλει, ατελή ή και λανθασμένα συμπεράσματα: και αυτό έχει εφαρμογή τόσο στα μάρμαρα του Παρθενώνα, που αποκομμένα σε ένα ξένο και άσχετο με αυτά χώρο «μαρμαροποιούνται» και αντιμετωπίζονται αυστηρά ως μνημεία, μακριά από την αυθεντική τους χρήση και τους συμβολισμούς της εποχής που κατασκευάστηκαν. Η ίδια «μαρμαροποίηση» συμβαίνει και στην κλασσική μουσική αλλά και στα μεγάλα κλασσικά έργα.
Έχουμε το παράδειγμα των Ολυμπιακών αγώνων…. Από την Αρχαία Ελλάδα και το «ευ αγωνίζεσθαι», από την Ολυμπιακή εκεχειρία και την παύση των εχθροπραξιών, στα πολύχρωμα πάρτι και της υψηλής τεχνολογίας εφαρμογές των σημερινών Ολυμπιακών αγώνων. Όπως παρατήρησε εύστοχα ο φιλόσοφος Σενέκας αυτοί που ξεχνούν το παρελθόν τους, παραμελούν το παρόν τους και φοβούνται το μέλλον τους.
Και δεν είναι χωρίς σημασία το γεγονός (παρότι μάλλον δεν είναι ευρέως γνωστό) ότι διαφορετικοί θεωρητικοί του Πολιτισμού ασχολήθηκαν -και ασχολούνται- με τη μελέτη, κατανόηση και
περιγραφή των διαδικασιών με τις οποίες το πλαίσιο (κοινωνικό – πολιτισμικό) επηρεάζει και προκαθορίζει τη δημιουργία των νοητικών προτύπων μέσω των οποίων μαθαίνουμε, και ταυτόχρονα, εντασσόμαστε σε ομάδες και αποκτούμε τις ταυτότητές μας, αλλά και δημιουργούμε…. είναι προφανές ότι όλα τα παραπάνω -και πολλά άλλα- δεν μπορούν παρά να είναι παρόντα στον τρόπο με τον οποίο «γεννιέται» και «δημιουργεί» ένας «καλλιτέχνης».
Ιδεολογική πρόσληψη του παρελθόντος
Ένα σημαντικό θέμα σχετικά με τις παρελθοντικές περιόδους είναι ο τρόπος με τον οποίο αυτές αξιολογούνται. Αλήθεια, πώς αξιολογούμε το παρελθόν, πώς το ενσωματώνουμε στη σύγχρονη αντίληψη, τι κρατάμε και τι απορρίπτουμε και για ποιους λόγους ή με ποια κριτήρια; Πώς και γιατί γίνεται περισσότερο ή λιγότερο αποδεκτή μια περίοδος από το μεγαλύτερο κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας;
Αλήθεια τι θαυμάζει σήμερα ο νεοέλληνας στον Παρθενώνα, πέραν του ότι αποτελεί ένα θαύμα αρχιτεκτονικής, μια αξεπέραστη αίσθηση του ωραίου; Ελάχιστοι είναι εκείνοι που ενδιαφέρονται για τη λειτουργία του και την ιστορική συνθήκη μέσα στην οποία δημιουργήθηκε ή τον συμβολισμό του. Τα ασύγκριτα έργα τέχνης της αρχαιότητας εντυπώνονται γενικά μέσα σε έναν ουδέτερο αισθητικό θαυμασμό, που αγνοεί τη λειτουργία για την οποία οικοδομήθηκαν. Τα μεγάλα μνημεία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς πριν γίνουν… μνημεία από εμάς, είχαν φτιαχτεί για να χρησιμοποιούνται από τους ανθρώπους του παρελθόντος.
Τα μουσεία, χώροι θεματοφύλακες του παρελθόντος, διαμορφώνουν κοινωνική και ατομική συνείδηση, καθώς και ταυτότητα, στο σήμερα και δίνουν κατευθύνσεις για το μέλλον.
Το πώς αξιολογούμε το παρελθόν σχετίζεται από το πόσο αξιοποιήσιμο είναι αυτό στο σήμερα. Επιλέγουμε συνήθως να ανασύρουμε τα φωτεινότερα κομμάτια του παρελθόντος και αποσιωπούμε τα πιο σκοτεινά. Αρκούμαστε να πηδάμε από μεγάλες στιγμές σε μεγαλύτερες, αρνούμενοι να διδαχτούμε από τις περιόδους κρίσης και παρακμής. Οι διδαχές όμως από αποτυχημένες ή πιο σκοτεινές σελίδες του παρελθόντος, μπορούν να προβληματίσουν, να επαναορίσουν στάσεις και πράγματα και να γίνουν οδηγοί για να γραφτούν λαμπρές σελίδες στο παρόν και στο μέλλον του Πολιτισμού.
=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=
Ας μεταφέρουμε τώρα την πρόσληψη και τις επιρροές του παρελθόντος στο σώμα… Το σώμα που με την πάροδο του χρόνου υφίσταται αλλοιώσεις ή κάποιες βίαιες αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας του. Τον προηγούμενο αιώνα το ανάπηρο σώμα και γενικότερα οι «διαφορετικοί» άνθρωποι, γίνονταν εκθέματα στα τσίρκο της εποχής. Ένα σώμα που στη διάρκεια της ζωής του και ας υποθέσουμε κάπου στη μέση δηλ γύρω στα 40 χρόνια, λόγω κάποιου ατυχήματος που του προξένησε μια μόνιμη βλάβη, αναγκάζεται να λειτουργήσει κάτω από νέες πρωτόγνωρες συνθήκες. Με την πάροδο του χρόνου προσαρμόζεται σε αυτές.. φέρνει όμως σε αυτές τις νέες συνθήκες στοιχεία από την ανάμνηση της λειτουργίας του στο παρελθόν; Η απάντηση είναι ναι, διαφορετικά θα δυσκολευόταν να προσαρμοσθεί και να λειτουργήσει στο παρόν και να σχεδιάσει το μέλλον του. Όλα τα στοιχεία που φέρνει από το παρελθόν και με την εμπειρία της αλληλεπίδρασής του με αυτά κάτω από μια τελείως καινούργια σύμβαση και μοτορική, μια νέα αντιληπτική λογική για τα ίδια αυτά στοιχεία ο ίδιος αυτός άνθρωπος καλείται να λειτουργήσει στο παρών και στο μέλλον του.
Κι αν θελήσουμε να κάνουμε μια γενικότερη αναγωγή στην πρόσληψη της αναπηρίας στο παρελθόν θα δούμε πως κυριαρχούσαν αναπαραστάσεις όπως επαιτεία και φιλανθρωπία για τα ίδια άτομα που σήμερα μπορούν να είναι παραολυμπιονίκες.
Ας αναλογισθούμε την εικόνα ενός ανθρώπου χωρίς πόδι…. Κάποτε χρησιμοποιούσε το ξύλινο πρόσθετο πόδι του Μαυρογένη του Πειρατή, σήμερα ό ίδιος άνθρωπος χωρίς πόδι χρησιμοποιεί
πρόσθετο μέλος υψηλής τεχνολογίας και στο μέλλον θα χρησιμοποιεί βιονικό μέλος και τα επιτεύγματα της ρομποτικής και της Τεχνητής νοημοσύνης.
Το «στίγμα» για την αναπηρία υπήρχε τότε υπάρχει και τώρα, όμως σήμερα έχει αλλάξει ο τρόπος πρόσληψης και διαχείρισής του. Αυτό σημαίνει πως μια ανάγκη που αναδυόταν στο μακρινό παρελθόν, η ίδια αυτή ανάγκη αντιμετωπίζεται και διαχειρίζεται με πολύ διαφορετικό τρόπο και νέες λογικές στο παρόν και σίγουρα και στο μέλλον… Καταδεικνύεται πως η παρελθοντική ικανοποίηση της ίδιας ανάγκης συμβαίνει με έναν εντελώς νέο τρόπο και έχει εξελιχθεί και βελτιωθεί σε τεράστιο βαθμό. Σε πολλές ιστορικές περιόδους, η αναπηρία θεωρούνταν ως ένδειξη "αδυναμίας", "κατάρας" ή ακόμα και "θεϊκής τιμωρίας". Αυτές οι αντιλήψεις συνέβαλαν στη δημιουργία διακρίσεων και αποκλεισμού των ατόμων με αναπηρία από την κοινωνική ζωή. Η αναπηρία αντιμετωπιζόταν κυρίως μέσα από το πρίσμα της φιλανθρωπίας, με στόχο την παροχή βοήθειας, χωρίς όμως να προάγεται η αυτονομία και η ισότητα.
Η ανάπτυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδιαίτερα μετά τον 20ό αιώνα, επηρέασε σημαντικά τη στάση απέναντι στην αναπηρία. Η αναπηρία άρχισε να αναγνωρίζεται ως ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης και ισότητας.
Η μετάβαση από το ιατρικό μοντέλο (που εστιάζει στη θεραπεία ή "διόρθωση" της αναπηρίας) στο κοινωνικό μοντέλο (που αναγνωρίζει ότι τα εμπόδια δημιουργούνται από την κοινωνία) επηρέασε θετικά τη διαχείριση της αναπηρίας.
Ιστορικές εξελίξεις, όπως η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Αναπηρία από τον ΟΗΕ, έχουν ενισχύσει την προστασία των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία.
Η ιστορία κάθε χώρας επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο δομούνται οι πολιτικές για την πρόσβαση, την εκπαίδευση, την εργασία και τις κοινωνικές παροχές.
Οι αναπαραστάσεις της αναπηρίας στην τέχνη, τη λογοτεχνία και τα μέσα ενημέρωσης επηρεάζουν τις κοινωνικές αντιλήψεις. Στο παρελθόν, αυτές οι αναπαραστάσεις συχνά ενίσχυαν στερεότυπα, ενώ σήμερα υπάρχει μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση για την προώθηση θετικών προτύπων.
Εν κατακλείδι μέσα από την ανάκληση και ανακατασκευή του παρελθόντος κάποτε φθάνει η ώρα να επαναπροσδιορίσεις όχι απλώς το τι σημαίνει για σένα τέχνη, χορός, θέατρο, να επαναπροσδιορίσεις την ίδια τη ζωή σου, τον ίδιο σου τον εαυτό, τις σκέψεις, το συναίσθημα, τη σχέση σου με το σώμα, να επαναπροσδιορίσεις τη θέση σου απέναντι στην διαφορετικότητα του άλλου. Μέσα από την τέχνη, μέσα απ' αυτό το πεδίο των ισότιμων σχέσεων και συνεργασιών, η “αρτιμέλεια” υπό το πρίσμα της «κανονικότητας», μπορεί να ορίζεται ως διαφορετική απέναντι στην αναπηρία που όμως μέσα από αυτή τη διαδικασία αλληλεπίδρασης τελικά ενώνονται, συζευγνύονται και αλληλοσυμπληρώνονται καλύπτοντας η μια τους κενούς χώρους της άλλης. Κάπου εκεί βρίσκουμε ξανά τις χαμένες μας ταυτότητες, την υψηλή αισθητική του έρωτα, την εξύψωση του πνεύματος. Βλέπουμε την τελειότητα μόνο εκεί που μπορούμε να την βρούμε στην καθαρή της μορφή, σε εκείνο το σημάδι που ανήκει σε όλους μας, σε εκείνο το «ατελές» σημείο της ύπαρξής μας.
Το παρελθόν επηρεάζει βαθιά την αναπηρία και τη διαχείρισή της, τόσο μέσω των κοινωνικών και πολιτισμικών αντιλήψεων όσο και μέσω των πολιτικών και τεχνολογικών εξελίξεων. Η κατανόηση αυτής της ιστορικής διαδρομής είναι κρίσιμη για τη δημιουργία ενός πιο δίκαιου και συμπεριληπτικού μέλλοντος για τα άτομα με αναπηρία.
Αυτό ως θεώρημα μπορεί να εξηγήσει την σημαντικότητα του παρελθόντος και της μνήμης και πώς αυτά επαναπροσδιορίζονται ανακατασκευάζονται και επαναλειτουργούν κάτω από νέες συνθήκες και συμβάσεις, σε όλα τα πεδία της ανθρώπινης δραστηριότητας, στην παραγωγή νέων έργων, στον πολιτισμό, την Τέχνη, την επιστήμη, την τεχνολογία, την εκπαίδευση , την ίδια τη ζωή…..
Όταν οικονομίες καταρρέουν, θεσμοί αμφισβητούνται και ηθικές αξίες βρίσκονται σε κρίση, η αναδρομή στο παρελθόν είναι απαραίτητη. Μερικές φορές οι άνθρωποι πρέπει να σκάψουν βαθιά στην πολιτιστική τους κληρονομιά για να μπορέσουν να ρυθμίσουν την πυξίδα τους και να προσανατολιστούν προς νέες κατευθύνσεις για ένα καλύτερο μέλλον.
«Αν θέλεις να επιβιώσεις στο παρόν και να σχεδιάσεις το μέλλον σου, σκάψε τους τάφους των νεκρών σου».
Από το βάθρο του και αντικρύζει
Μέσα στην άχνα του καλοκαιριού μια πόλι νέα» Α.Ε.
Ως παρελθόν ορίζεται το σύνολο όλων των γεγονότων που συνέβησαν πριν από ένα δεδομένο χρονικό σημείο. Το παρελθόν αντιπαραβάλλεται και ορίζεται από το παρόν και το μέλλον. Η έννοια του παρελθόντος προέρχεται από τον γραμμικό τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι βιώνουν τον χρόνο μέσω της μνήμης ή και της γραπτής γλώσσας. Το διακρίνουμε σε Πρόσφατο, κοντινό, μακρινό, απώτερο.
Το παρελθόν δεν είναι κάτι στατικό, αλλά ένα εργαλείο που επαναπροσδιορίζεται ανάλογα με τις ανάγκες του παρόντος.
Η πρόσληψη του παρελθόντος αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε, ερμηνεύουμε και χρησιμοποιούμε το παρελθόν στο παρόν. Αυτό περιλαμβάνει τη μελέτη της ιστορίας, τη διατήρηση της μνήμης και τη χρήση της για να διαμορφώσουμε την ταυτότητα και τις αποφάσεις μας.
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τον τρόπο που οι κοινωνίες χρησιμοποιούν την πολιτισμική τους κληρονομιά για να προχωρήσουν μπροστά, αντλώντας έμπνευση από το παρελθόν και προσαρμόζοντάς το στις σύγχρονες ανάγκες.
Η κατανόηση και η ερμηνεία του παρελθόντος μπορεί να επηρεάσει τις σημερινές μας επιλογές και να διαμορφώσει το μέλλον μας. Είναι μια υπενθύμιση ότι ο χρόνος δεν είναι απλώς μια γραμμική ακολουθία γεγονότων, αλλά μια δυναμική διαδικασία που συνδέει το χθες, το σήμερα και το αύριο.
Το παρόν είναι συγχρόνως αποτέλεσμα του παρελθόντος και θεμέλιο για το μέλλον.
Το παρελθόν μπορεί να είναι «ζωντανό» από εμπειρίες που οι ίδιοι έχουμε βιώσει, μπορεί να αναδύεται μέσα από ιστορίες που έχουμε ακούσει ή διαβάσει από την οικογένεια, το σχολείο, το περιβάλλον, την ιστορική μας καταγωγή και τη γενικότερη κοινωνική μας παιδεία.
Πως λειτουργεί η «αναβίωση» - ανάκληση του παρελθόντος;
Έχουμε ένα διαρκές σιωπηλά ανακατασκευαζόμενο παρελθόν μέσα σ’ ένα τρέχον παρόν.
Το παρελθόν είναι άρρητα συνδεδεμένο με τη μνήμη.
Η ανάμνηση είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό μια ανακατασκευή του παρελθόντος με τη βοήθεια δεδομένων που δανειζόμαστε στο παρόν, ανακατασκευή την οποία έχουν προετοιμάσει άλλες
ανακατασκευές που έχουν δημιουργηθεί σε προηγούμενες εποχές κι απ’ όπου η εικόνα του παρελθόντος έχει προκύψει ήδη παραλλαγμένη.
Βλέπουμε το παρελθόν με τα μάτια του παρόντος ενώ το παρόν επηρεάζεται από το παρελθόν και, συχνά, μεταξύ παρελθόντος και παρόντος υπάρχουν συγκρούσεις. Παρελθόν και παρόν κάνουν προβλέψεις για το μέλλον. Το παρελθόν ανακαλείται, ανακατασκευάζεται, αναμειγνύεται με στοιχεία του παρόντος, επαναπροσδιορίζεται και δημιουργεί νέα έργα που εκπορεύονται από αυτό. Να σημειώσουμε πως η ανάκληση του παρελθόντος είναι επιλεκτική, δηλαδή ανακαλούμε είτε ατομικά είτε συλλογικά αυτό που χρειαζόμαστε, αυτό που έχουμε ανάγκη να ανακαλέσουμε για να διαχειριστούμε το παρόν και να σχεδιάσουμε το μέλλον.
Η «χρήση» του παρελθόντος καθορίζει το παρόν και υποθηκεύει το μέλλον.
Δεν είμαστε ο ίδιος άνθρωπος που ήμασταν χθες. Κάτι τέτοιο δε θα μπορούσε να συμβεί. Είτε το επιλέγουμε συνειδητά είτε όχι, αλλάζουμε. Αλλάζει το σκηνικό, οι συναναστροφές μας, οι γνώσεις, τα δεδομένα. Αλλάζουμε εμείς καθώς οι εμπειρίες μας, μας εξελίσσουν και μας μεταμορφώνουν. Ερμηνεύουμε διαφορετικά το ίδιο βιβλίο που διαβάσαμε, την ίδια ταινία που είδαμε, το ίδιο έργο τέχνης που θαυμάσαμε στα 18, στα 40, στα 60 μας χρόνια.
Όμως, οι επιλογές και η επιρροή του παρελθόντος αποκαλύπτουν πτυχές του εαυτού μας. Εκτός του ότι έχουν επιδράσει στο παρόν μας και έχουν διαμορφώσει την ταυτότητα του ανθρώπου που είμαστε σήμερα, δείχνουν πολλά για τον αλλοτινό τρόπο σκέψης μας, τις αντιλήψεις, την κοσμοθεωρία μας, τις αξίες μας. Δείχνουν πολλά για εμάς.
Δεν μπορεί να υπάρξει «τέχνη» είτε τέχνη, χωρίς αναφορά της σε συγκεκριμένο κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο.
Η πραγματικότητα, όμως, για την Τέχνη (όπως και για την Επιστήμη), είναι πολύ πιο απλή αν και όχι πάντα αυτονόητη: ο κάθε πολιτισμός διαθέτει την Τέχνη που καλύπτει τις ανάγκες του – δηλαδή, αυτή που του «χρειάζεται». Είναι προφανές ότι όλα τα κατάλοιπα της ανθρώπινης δράσης του παρελθόντος («μνημεία»), που εμείς σήμερα, διευρύνοντας, επαναξιολογώντας, αναδιατάσσοντας, και αναχωροθετώντας τα, τα θεωρούμε συλλήβδην «έργα τέχνης» (προσδίδοντας τους μια μεταχρονολογημένη και αμφιβόλου αυθεντικότητας θέση, αξία και ουσία), κατά τη διαδικασία νοητικής σύλληψης και δημιουργίας τους, είχαν μια τελείως διαφορετική αφετηρία και τελικό σκοπό. Ένα από τα βασικά σφάλματα που συνέβαινε – και , εν πολλοίς, συμβαίνει ακόμα- κατά τη μελέτη του παρελθόντος (πρόσληψη και ερμηνεία του) είναι ότι, αντιμετωπίζοντας τα ανθρώπινα έργα του παρελθόντος με αυτό τον τρόπο, καταρχάς τα αποκόπτουμε βίαια από το φυσιολογικό πλαίσιό τους – το οποίο, τις περισσότερες φορές μπορεί να μας πει περισσότερα για το παρελθόν αλλά και για το ίδιο το έργο, απ’ ότι μας λέει το έργο καθαυτό. Κατά δεύτερον, αυτή η αποσπασματοποίηση και κατάτμηση του παρελθόντος σε αποκομμένα και αποξενωμένα κατάλοιπά του, δεν μπορεί να παραγάγει μια ολοκληρωμένη εικόνα του, οδηγώντας σε αποσπασματικά, εν πολλοίς παραπλανητικά, και εντέλει, ατελή ή και λανθασμένα συμπεράσματα: και αυτό έχει εφαρμογή τόσο στα μάρμαρα του Παρθενώνα, που αποκομμένα σε ένα ξένο και άσχετο με αυτά χώρο «μαρμαροποιούνται» και αντιμετωπίζονται αυστηρά ως μνημεία, μακριά από την αυθεντική τους χρήση και τους συμβολισμούς της εποχής που κατασκευάστηκαν. Η ίδια «μαρμαροποίηση» συμβαίνει και στην κλασσική μουσική αλλά και στα μεγάλα κλασσικά έργα.
Έχουμε το παράδειγμα των Ολυμπιακών αγώνων…. Από την Αρχαία Ελλάδα και το «ευ αγωνίζεσθαι», από την Ολυμπιακή εκεχειρία και την παύση των εχθροπραξιών, στα πολύχρωμα πάρτι και της υψηλής τεχνολογίας εφαρμογές των σημερινών Ολυμπιακών αγώνων. Όπως παρατήρησε εύστοχα ο φιλόσοφος Σενέκας αυτοί που ξεχνούν το παρελθόν τους, παραμελούν το παρόν τους και φοβούνται το μέλλον τους.
Και δεν είναι χωρίς σημασία το γεγονός (παρότι μάλλον δεν είναι ευρέως γνωστό) ότι διαφορετικοί θεωρητικοί του Πολιτισμού ασχολήθηκαν -και ασχολούνται- με τη μελέτη, κατανόηση και
περιγραφή των διαδικασιών με τις οποίες το πλαίσιο (κοινωνικό – πολιτισμικό) επηρεάζει και προκαθορίζει τη δημιουργία των νοητικών προτύπων μέσω των οποίων μαθαίνουμε, και ταυτόχρονα, εντασσόμαστε σε ομάδες και αποκτούμε τις ταυτότητές μας, αλλά και δημιουργούμε…. είναι προφανές ότι όλα τα παραπάνω -και πολλά άλλα- δεν μπορούν παρά να είναι παρόντα στον τρόπο με τον οποίο «γεννιέται» και «δημιουργεί» ένας «καλλιτέχνης».
Ιδεολογική πρόσληψη του παρελθόντος
Ένα σημαντικό θέμα σχετικά με τις παρελθοντικές περιόδους είναι ο τρόπος με τον οποίο αυτές αξιολογούνται. Αλήθεια, πώς αξιολογούμε το παρελθόν, πώς το ενσωματώνουμε στη σύγχρονη αντίληψη, τι κρατάμε και τι απορρίπτουμε και για ποιους λόγους ή με ποια κριτήρια; Πώς και γιατί γίνεται περισσότερο ή λιγότερο αποδεκτή μια περίοδος από το μεγαλύτερο κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας;
Αλήθεια τι θαυμάζει σήμερα ο νεοέλληνας στον Παρθενώνα, πέραν του ότι αποτελεί ένα θαύμα αρχιτεκτονικής, μια αξεπέραστη αίσθηση του ωραίου; Ελάχιστοι είναι εκείνοι που ενδιαφέρονται για τη λειτουργία του και την ιστορική συνθήκη μέσα στην οποία δημιουργήθηκε ή τον συμβολισμό του. Τα ασύγκριτα έργα τέχνης της αρχαιότητας εντυπώνονται γενικά μέσα σε έναν ουδέτερο αισθητικό θαυμασμό, που αγνοεί τη λειτουργία για την οποία οικοδομήθηκαν. Τα μεγάλα μνημεία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς πριν γίνουν… μνημεία από εμάς, είχαν φτιαχτεί για να χρησιμοποιούνται από τους ανθρώπους του παρελθόντος.
Τα μουσεία, χώροι θεματοφύλακες του παρελθόντος, διαμορφώνουν κοινωνική και ατομική συνείδηση, καθώς και ταυτότητα, στο σήμερα και δίνουν κατευθύνσεις για το μέλλον.
Το πώς αξιολογούμε το παρελθόν σχετίζεται από το πόσο αξιοποιήσιμο είναι αυτό στο σήμερα. Επιλέγουμε συνήθως να ανασύρουμε τα φωτεινότερα κομμάτια του παρελθόντος και αποσιωπούμε τα πιο σκοτεινά. Αρκούμαστε να πηδάμε από μεγάλες στιγμές σε μεγαλύτερες, αρνούμενοι να διδαχτούμε από τις περιόδους κρίσης και παρακμής. Οι διδαχές όμως από αποτυχημένες ή πιο σκοτεινές σελίδες του παρελθόντος, μπορούν να προβληματίσουν, να επαναορίσουν στάσεις και πράγματα και να γίνουν οδηγοί για να γραφτούν λαμπρές σελίδες στο παρόν και στο μέλλον του Πολιτισμού.
=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=.=
Ας μεταφέρουμε τώρα την πρόσληψη και τις επιρροές του παρελθόντος στο σώμα… Το σώμα που με την πάροδο του χρόνου υφίσταται αλλοιώσεις ή κάποιες βίαιες αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας του. Τον προηγούμενο αιώνα το ανάπηρο σώμα και γενικότερα οι «διαφορετικοί» άνθρωποι, γίνονταν εκθέματα στα τσίρκο της εποχής. Ένα σώμα που στη διάρκεια της ζωής του και ας υποθέσουμε κάπου στη μέση δηλ γύρω στα 40 χρόνια, λόγω κάποιου ατυχήματος που του προξένησε μια μόνιμη βλάβη, αναγκάζεται να λειτουργήσει κάτω από νέες πρωτόγνωρες συνθήκες. Με την πάροδο του χρόνου προσαρμόζεται σε αυτές.. φέρνει όμως σε αυτές τις νέες συνθήκες στοιχεία από την ανάμνηση της λειτουργίας του στο παρελθόν; Η απάντηση είναι ναι, διαφορετικά θα δυσκολευόταν να προσαρμοσθεί και να λειτουργήσει στο παρόν και να σχεδιάσει το μέλλον του. Όλα τα στοιχεία που φέρνει από το παρελθόν και με την εμπειρία της αλληλεπίδρασής του με αυτά κάτω από μια τελείως καινούργια σύμβαση και μοτορική, μια νέα αντιληπτική λογική για τα ίδια αυτά στοιχεία ο ίδιος αυτός άνθρωπος καλείται να λειτουργήσει στο παρών και στο μέλλον του.
Κι αν θελήσουμε να κάνουμε μια γενικότερη αναγωγή στην πρόσληψη της αναπηρίας στο παρελθόν θα δούμε πως κυριαρχούσαν αναπαραστάσεις όπως επαιτεία και φιλανθρωπία για τα ίδια άτομα που σήμερα μπορούν να είναι παραολυμπιονίκες.
Ας αναλογισθούμε την εικόνα ενός ανθρώπου χωρίς πόδι…. Κάποτε χρησιμοποιούσε το ξύλινο πρόσθετο πόδι του Μαυρογένη του Πειρατή, σήμερα ό ίδιος άνθρωπος χωρίς πόδι χρησιμοποιεί
πρόσθετο μέλος υψηλής τεχνολογίας και στο μέλλον θα χρησιμοποιεί βιονικό μέλος και τα επιτεύγματα της ρομποτικής και της Τεχνητής νοημοσύνης.
Το «στίγμα» για την αναπηρία υπήρχε τότε υπάρχει και τώρα, όμως σήμερα έχει αλλάξει ο τρόπος πρόσληψης και διαχείρισής του. Αυτό σημαίνει πως μια ανάγκη που αναδυόταν στο μακρινό παρελθόν, η ίδια αυτή ανάγκη αντιμετωπίζεται και διαχειρίζεται με πολύ διαφορετικό τρόπο και νέες λογικές στο παρόν και σίγουρα και στο μέλλον… Καταδεικνύεται πως η παρελθοντική ικανοποίηση της ίδιας ανάγκης συμβαίνει με έναν εντελώς νέο τρόπο και έχει εξελιχθεί και βελτιωθεί σε τεράστιο βαθμό. Σε πολλές ιστορικές περιόδους, η αναπηρία θεωρούνταν ως ένδειξη "αδυναμίας", "κατάρας" ή ακόμα και "θεϊκής τιμωρίας". Αυτές οι αντιλήψεις συνέβαλαν στη δημιουργία διακρίσεων και αποκλεισμού των ατόμων με αναπηρία από την κοινωνική ζωή. Η αναπηρία αντιμετωπιζόταν κυρίως μέσα από το πρίσμα της φιλανθρωπίας, με στόχο την παροχή βοήθειας, χωρίς όμως να προάγεται η αυτονομία και η ισότητα.
Η ανάπτυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδιαίτερα μετά τον 20ό αιώνα, επηρέασε σημαντικά τη στάση απέναντι στην αναπηρία. Η αναπηρία άρχισε να αναγνωρίζεται ως ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης και ισότητας.
Η μετάβαση από το ιατρικό μοντέλο (που εστιάζει στη θεραπεία ή "διόρθωση" της αναπηρίας) στο κοινωνικό μοντέλο (που αναγνωρίζει ότι τα εμπόδια δημιουργούνται από την κοινωνία) επηρέασε θετικά τη διαχείριση της αναπηρίας.
Ιστορικές εξελίξεις, όπως η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Αναπηρία από τον ΟΗΕ, έχουν ενισχύσει την προστασία των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία.
Η ιστορία κάθε χώρας επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο δομούνται οι πολιτικές για την πρόσβαση, την εκπαίδευση, την εργασία και τις κοινωνικές παροχές.
Οι αναπαραστάσεις της αναπηρίας στην τέχνη, τη λογοτεχνία και τα μέσα ενημέρωσης επηρεάζουν τις κοινωνικές αντιλήψεις. Στο παρελθόν, αυτές οι αναπαραστάσεις συχνά ενίσχυαν στερεότυπα, ενώ σήμερα υπάρχει μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση για την προώθηση θετικών προτύπων.
Εν κατακλείδι μέσα από την ανάκληση και ανακατασκευή του παρελθόντος κάποτε φθάνει η ώρα να επαναπροσδιορίσεις όχι απλώς το τι σημαίνει για σένα τέχνη, χορός, θέατρο, να επαναπροσδιορίσεις την ίδια τη ζωή σου, τον ίδιο σου τον εαυτό, τις σκέψεις, το συναίσθημα, τη σχέση σου με το σώμα, να επαναπροσδιορίσεις τη θέση σου απέναντι στην διαφορετικότητα του άλλου. Μέσα από την τέχνη, μέσα απ' αυτό το πεδίο των ισότιμων σχέσεων και συνεργασιών, η “αρτιμέλεια” υπό το πρίσμα της «κανονικότητας», μπορεί να ορίζεται ως διαφορετική απέναντι στην αναπηρία που όμως μέσα από αυτή τη διαδικασία αλληλεπίδρασης τελικά ενώνονται, συζευγνύονται και αλληλοσυμπληρώνονται καλύπτοντας η μια τους κενούς χώρους της άλλης. Κάπου εκεί βρίσκουμε ξανά τις χαμένες μας ταυτότητες, την υψηλή αισθητική του έρωτα, την εξύψωση του πνεύματος. Βλέπουμε την τελειότητα μόνο εκεί που μπορούμε να την βρούμε στην καθαρή της μορφή, σε εκείνο το σημάδι που ανήκει σε όλους μας, σε εκείνο το «ατελές» σημείο της ύπαρξής μας.
Το παρελθόν επηρεάζει βαθιά την αναπηρία και τη διαχείρισή της, τόσο μέσω των κοινωνικών και πολιτισμικών αντιλήψεων όσο και μέσω των πολιτικών και τεχνολογικών εξελίξεων. Η κατανόηση αυτής της ιστορικής διαδρομής είναι κρίσιμη για τη δημιουργία ενός πιο δίκαιου και συμπεριληπτικού μέλλοντος για τα άτομα με αναπηρία.
Αυτό ως θεώρημα μπορεί να εξηγήσει την σημαντικότητα του παρελθόντος και της μνήμης και πώς αυτά επαναπροσδιορίζονται ανακατασκευάζονται και επαναλειτουργούν κάτω από νέες συνθήκες και συμβάσεις, σε όλα τα πεδία της ανθρώπινης δραστηριότητας, στην παραγωγή νέων έργων, στον πολιτισμό, την Τέχνη, την επιστήμη, την τεχνολογία, την εκπαίδευση , την ίδια τη ζωή…..
Όταν οικονομίες καταρρέουν, θεσμοί αμφισβητούνται και ηθικές αξίες βρίσκονται σε κρίση, η αναδρομή στο παρελθόν είναι απαραίτητη. Μερικές φορές οι άνθρωποι πρέπει να σκάψουν βαθιά στην πολιτιστική τους κληρονομιά για να μπορέσουν να ρυθμίσουν την πυξίδα τους και να προσανατολιστούν προς νέες κατευθύνσεις για ένα καλύτερο μέλλον.
«Αν θέλεις να επιβιώσεις στο παρόν και να σχεδιάσεις το μέλλον σου, σκάψε τους τάφους των νεκρών σου».
0 Σχόλια